Choroby przenoszone przez pchły, kleszcze i komary

Wreszcie nadeszło upragnione lato. Dni stały się wyjątkowo długie, ciepłe i przyjemne. Wszystko to zachęca nas odpoczynku od szkoły, pracy czy uczelni i wyjazdu na upragnione wakacje. Niestety nie tylko dla nas ten czas jest wyjątkowo atrakcyjny. Latem bardzo aktywne stają się również stawonogi – takie jak komary czy kleszcze. Są to zwierzęta zmiennocieplne, co oznacza, że ich metabolizm zależny jest od temperatury otoczenia. Im zimniej, tym jest on mniejszy. Dlatego też późną jesienią stawonogi giną lub chowają się w różnych zakamarkach, obniżają swój metabolizm do minimum i po prostu „przesypiają” niekorzystne dla nich warunki.

 

Latem natomiast następuje szczyt ich aktywności. Niektóre z nich to pasożyty, które do swojego rozwoju potrzebują krwi ssaków czy ptaków. Oprócz tego, że komary potrafią doprowadzić nas do szału nie dając nam w nocy spać, a widok wbitego w skórę kleszcza przyprawia nas o dreszcze, to także nie możemy patrzeć, jak męczy się nasz pies, na którym zamieszkały pchły. Jednak, stawonogi mogą być sprawcami dużo poważniejszych problemów, ponieważ inne, jeszcze bardziej wykwalifikowane pasożyty często wykorzystują stawonogi jako środki transportu i wędrują dzięki nim z organizmu do organizmu, powodując bardzo niebezpieczne choroby. Poniżej postaramy się przybliżyć Wam sylwetki kilku stawonogów, przedstawić po krótce choroby, które przenoszą oraz podpowiedzieć jak się przed nimi chronić.

 

Pchły


Pchły są małymi, bocznie spłaszczonymi, bezskrzydłymi owadami, których dorosłe postacie żywią się krwią ssaków. Są niesamowitymi skoczkami. Średnia długość skoku pchły kociej (Ctenocephalides felis) to 19,9 cm (minimalny skok 2 cm, maksymalny 48 cm). Skok pchły psiej (Ctenocephalides canis) jest jeszcze bardziej imponujący, jego średnia długość to 30,4 cm (minimalny skok 2 cm, maksymalny 50 cm) (1). Pchły mają ogromny potencjał do przetrwania w środowisku. W sprzyjających warunkach, z jednej pchły w ciągu około 80 dni, w gospodarstwie domowym mogą rozwinąć się miliony pcheł w postaci jaj, larw, poczwarek i dorosłych owadów. Jedna dorosła pchła składa średnio około 20 jaj dziennie przez 11 dni. Cykl życiowy pchły ma cztery stadia. Dorosła samica pchły musi pobrać posiłek składający się z krwi ssaka, aby mogła złożyć jaja. Jaja pcheł nie przyklejają się do włosów żywiciela, lecz spadają na podłoże, do otoczenia. Jaja pcheł mają wygląd maleńkich, połyskujących, białych kulek, widocznych pod dużym powiększeniem. Larwy pcheł wylęgają się z jaj w ciągu 6 dni. Przypominają maleńkie gąsieniczki, także praktycznie niewidoczne gołym okiem. Pchły w tej postaci unikają suchych i jasnych miejsc, przebywają w różnego rodzaju szczelinach w podłodze, gdzie po pewnym czasie przechodzą w stadium poczwarki. W tej postaci przed wykluciem się dorosłej postaci, pchła jest odporna na niską wilgotność oraz temperaturę. Pchała może pozostać w kokonie nawet do 140 dni! W sprzyjających dla pchły warunkach dorosłe osobniki wychodzą z poczwarki i rozpoczynają żerowanie na naszym pupilu. Pchły to nie tylko denerwujący problem, powodujący uporczywy świąd. Pchły mogą być przyczyną tzw. alergicznego pchlego zapalenia skóry (2). W wyniku drapania się zwierzęcia lub reakcji alergicznej spowodowanej przez pchłę, często dochodzi do wtórnych infekcji bakteryjnych, objawiających się miejscowym zapaleniem skóry. Ponadto, pchły są powszechnie występującymi pasożytami i mogą pełnić rolęwektorów dla wielu patogenów oraz inwazji i infekcji odzwierzęcych w tym Dipylidium caninum, Bartonella spp. i Acanthocheilonema reconditum (3). Pchły mogą przenosić także dżumę, bardzo niebezpieczną chorobę, wywoływaną przez bakterię Yersinia pestis. Dżuma doprowadziła w historii do największej pandemii w dziejach ludzkości zabijając dziesiątki milionów ludzi. Obecnie dżuma występuje w kilku rejonach endemicznych w Azji i Afryce (w latach dziewięćdziesiątych XX wieku jej wybuchy odnotowano w Wietnamie, Zambii i Indiach). W XXI wieku odnotowano epidemie w Algierii, Demokratycznej Republice Konga i na Madagaskarze (4).

 

Kleszcze


Kleszcze to pasożyty zewnętrzne, należące do gromady pajęczaków. Każde stadium rozwojowe kleszcza- larwa, nimfa i postacie dorosłe- potrzebuje krwi, żeby dalej się rozwijać. Kleszcze najczęściej żerują na zwierzętach stałocieplnych, atakują między innymi myszy polne, zające, psy, koty, krowy, a także człowieka. Największą aktywność w naszej strefie klimatycznej wykazują od marca do listopada, mogą jednak pojawić się znacznie wcześniej i być aktywne jeszcze dłużej, zależy to od temperatury i wilgotności środowiska. Kleszcze spotkać można nie tylko w lasach, czy na łąkach. Pojawiają się także w centrach miast, w parkach czy na miejskich trawnikach. Do najczęstszych chorób niebezpiecznych dla psów przenoszonych przez te pasożyty należą: babeszjoza, borelioza, anaplazmoza oraz erlichioza


-Babeszjoza: jest obecnie jedną z najgroźniejszych chorób u psów. W efekcie zakażenia, jednokomórkowe pasożyty (najczęściej Babesia canis) niszczą czerwone krwinki u psa. W efekcie dochodzi do silnej anemii i żółtaczki. Choroba występuje w całej Europie, ale z różnym nasileniem w różnych jej częściach. Pasożyta przenoszą na psa kleszcze łąkowe (Dermacentor reticulatus) oraz kleszcze psie (Rhiphicephalus sanguineus).


-Borelioza: nazywana także chorobą z Lyme, jest przewlekłą chorobą ludzi i zwierząt wywołaną przez bakterię Borrelia burgdorferi. Przenosicielami bakterii są wszystkie stadia rozwojowe kleszcza (larwa, nimfa i postać dojrzała). Do przeniesienia zarazka dochodzi w trakcie żerowania kleszcza. Zarazek z miejsca wprowadzenia przez kleszcza przenika do krwi i tą droga dalej do narządów wewnętrznych, układu nerwowego i stawów. W mazi stawowej oraz w ośrodkowym układzie nerwowym bakterie mogą przetrwać bardzo długo. Stąd często u psów, występuje długotrwałe, bezobjawowe zakażenie.


-Anaplazmoza: to choroba wywoływana przez Anaplasma phagocytophilum (głównie w północnej i centralnej Europie, w tym w Polsce) oraz przez Anaplasma platys, występująca w okolicach basenu morza Śródziemnego. Przenosicielami tych patogenów są kleszcze z rodzaju Ixodes ricinus (A. phagocytophilum) oraz kleszcze Rhipicephalus sanguineus (A. platys). Inkubacja trwa około 1-2 tygodnie. Objawami, które mogą pojawić się u zakażonego psa są: apatia, utrata apetytu, gorączka, blade błony śluzowe, wymioty oraz biegunka. Anaplazmoza jest także niebezpieczną chorobą u ludzi. Człowiek zaraża się poprzez ukąszenie zarażonego kleszcza.


-Ehrlichioza: to choroba wywoływana przez bakterię Ehrlichia canis, której wektorem jest kleszcz z rodzaju Rhiphicephalus sanguineus. Inkubacja trwa od 1-3 tygodni. Wyróżniamy 3 postacie erlichiozy- ostrą, subkliniczną i przewlekłą. Objawy choroby mogą być bardzo różne, często mało specyficzne: gorączka, osłabienie, apatia, utrata apetytu, powiększenie węzłów chłonnych, powiększenie wątroby, powiększenie śledziony, utrata masy ciała.

 

Komary


Rodzaje komarów, takich jakich jak Culex, Aedes, Anopheles, Culiseta i Coquillettidia są wektorami dla nicienia Dirofilaria immitis oraz Dirofilaria repens. Całkiem niedawno jeszcze powszechnie uważano, że pasożyty te spotykane są jedynie w krajach o ciepłym klimacie, a więc Europie południowej i Azji. Ocieplenie klimatu prowadzące do stałego wzrostu temperatury otoczenia spowodowały, że obecnie i w naszej szerokości geograficznej łatwo je spotkać (w ciągu ostatnich 10 lat pojawiły się także na Węgrzech, Słowacji, Czechach, Austrii.
Infekcje powodowane przez D. repens bardzo często przebiegają bezobjawowo, jednak odnotowano wiele nieswoistych zmian skórnych, takich jak guzki skóry, świąd, przerzedzenie sierści czy ogólne osłabienie. Zmiany chorobowe mogą również występować w postaci kolistych obszarów łysienia z przebarwieniami i złuszczeniami, pojawiającymi się najczęściej w okolicy grzbietu i odbytu.


Dirofilaria immitis jest pasożytniczym nicieniem odpowiedzialnym za psią, kocią, a także ludzką dirofilariozę płucną. Jest to odzwierzęca choroba pasożytnicza, występująca głównie w umiarkowanych, tropikalnych i subtropikalnych obszarach świata

 

Moskity


Moskity z rodzaju Phlebotomus, występujące w Europie, Azji i Afryce, są krwiopijnymi owadami, aktywnymi po zmroku, a więc zaczynają żerować zaraz po zachodzie słońca. Poprzez ugryzienie mogą przenieść pasożyta z rodzaju Leishmania wywołując chorobę zwaną leiszmaniozą. Leiszmanioza to pasożytnicza choroba ludzi i zwierząt. Najczęściej spotykana jest w okolicach Morza Śródziemnego, ale zarejestrowane zostały także pojedyncze przypadki jej występowania w południowo-zachodniej części Niemiec, Szwajcarii oraz Belgii. Wraz ze wzrostem turystyki należy spodziewać się coraz częstszego jej występowania także w innych rejonach Europy.


Objawy leiszmaniozy są niespecyficzne i należą do nich zmiany skórne, nieprawidłowości dotyczące oka takie jak zapalenie rogówki, spojówek, błony naczyniowej oka oraz krwawienia z nosa. Może towarzyszyć im utrata masy ciała, nietolerancja wysiłku i letarg. Może pojawić się wielomocz, wymioty, zapalenia jelit, kulawizny.

 

Jak widać stawonogi – owady czy pajęczaki - mogą przenosić szereg niebezpiecznych chorób przez. Ocieplanie się klimatu pociąga za sobą bardzo dużo negatywnych skutków, jednym z nich jest większy zasięg i rozprzestrzenianie się tych niebezpiecznych owadów czy pajęczaków. To także widać w naszej szerokości geograficznej. Zasięg niektórych chorób przenoszonych przez kleszcze (np. babeszjoza) jest coraz większy, wydłuża się także okres żerowania stawonogów- są aktywne już od bardzo wczesnej wiosny do późnej jesieni.


W myśl zasady, że lepiej zapobiegać niż leczyć, pamiętaj o odpowiedniej ochronie swojego pupila. Chroń go przed pchłami, kleszczami czy komarami. Pamiętaj, że pchły mogą występować przez cały rok, dlatego Twój pupil powinien być przed nimi zabezpieczony przez 365 dni w roku. Zapytaj swojego lekarza weterynarii o najbardziej nowoczesne i skuteczne preparaty zabezpieczające przed pchłami i kleszczami. Jeśli wybierasz się ze swoim psem na wakacje w okolice basenu Morza Śródziemnego, pamiętaj także o ochronie przed komarami i moskitami. Zapytaj swojego lekarza weterynarii o obrożę Scalibor, która zabezpieczy Twojego psa przez okres 5-6 miesięcy*. Pamiętaj, aby założyć ją psu odpowiednio wcześniej przed wyjazdem.


Pamiętajmy, że choroby przenoszone przez stawonogi są niebezpieczne nie tylko dla naszych czworonożnych przyjaciół. Wiele z nich jest bardzo groźnych także dla człowieka. Zabezpieczając swojego pupila, chronisz także siebie. Zabezpiecz go odpowiednio i ciesz się wspólnie z swoim przyjacielem długim i beztroskim odpoczynkiem!

 

 


1.Cadiergues, M. C., et al. (2000). "A comparison of jump performances of the dog flea, Ctenocephalides canis (Curtis, 1826) and the cat flea, Ctenocephalides felis felis (Bouche, 1835)." Vet Parasitol 92(3): 239-241.
2.Przewodnik ESCCAP 05: Zwalczanie chorób przenoszonych przez wektory u psów i kotów.
3.Przewodnik ESCCAP 03: Zwalczanie pasożytów zewnętrznych u psów i kotów.
4. Plague, „Institut Pasteur”, 6 października 2015 [dostęp 2017-10-04].